|
Toplumumuzda sofra adabı, sofra kültürü
ve sofra düzeni oldukça önemli bir konulardır. Bu kadar zengin bir
mutfağa sahip olan toplumun kendine özgü bir sofra kültürü geliştirmesi
kaçınılmaz olmuştur. Nesiller boyu sürerek günümüze ulaşan sofra kültürümüz
ufak erozyonlara uğrasada özünü korumayı başarmıştır.
Türk aile yapısında "sofra" aile içi en önemli aktivitelerden biridir.
Sofranın hazırlanması, yemeğin servis edilmesi, yenmesi,
sofradan kalkılması ve sofranın toplanması hep belli kurallar
çerçevesinde gerçekleşir. Sofranın hazırlanması sırasında evin hanımı
ve varsa yardım on ayardım edecek pozisyondaki aile fertlerine görev
düşmektedir.
Sofra kurulduktan sonra herkes sofraya davet edilir, eller yıkanır ve
tüm aile sofrada bir araya gelir. Aile resisi sofranın en başında oturur,
gerekmedikçe sofrada ilgisiz ve lüzumsuz konular konuşulmaz. Tabaklara
yenilebilecek kadar yemek alınır ve tabaklarda yemek artığı bırakmamaya
dikkat edilir. Yemeği yapana ve sofrayı hazırlayana teşekkür edilir,
verdiği nimetlerden dolayı Allah'a şükredilerek sofradan kalkılır. Bunlar
kısaca türk toplumunda bir öğünün sofra serüvenini özetidir.
Sofra düzenine genel olarak göz atacak olursak kahvaltıların
çay, peynir, domates, zeytin, yumurta, sucuk gibi besinlerden oluştuğunu
ve genelde mutfaklarda yapıldığını görebiliriz. Öğle yemekleri ise
iş, okul gibi nedenlerle dışarıda bulunan aile fertlerinden dolayı evdeki
kişi sayısına göre mutfakta yada salonda yenilebilmektedir. Akşam
yemekleri ailenin buluştuğu ve günün en önemli öğünüdür. Akşam yemekleri
genellikle salonda ve hep birlikte yenir. Yemeğe mutlaka çorba ile başlanır
ardından ana yemek, salata ve ara yemeklere geçilir, varsa tatlı ile
yemeğe son verilir. Yemeğin üzerine içilecek bir kaç bardak çay ise
olmazsa olmazlardandır.
Ülkemizde çok farklı yörelerde birbirinden değişik sofra kültürlerine
rastlamak mümkündür. Eski Türk toplumlarından bugüne kadar varlığını
sürdürmeyi başarmış olan Yörük topluluklarında yemek ağırlıklı
olarak yer sofrasında yenirken, büyük şehirlerde yaşayan çekirdek ailelerde
yemek mutlaka masada yenmektedir. Yine ailenin yapısına göre bazı ailelerde
3 öğün sofra kurulurken bazı aileler günde sadece 1 kez sofrada bir
araya gelebilmektedir.
Yabancı ülkelere bakacak olursak sanayileşmiş ve ekonomik olarak kalkınmış ülkelerde sofra diye bir olayın kalmadığını açıkça görebiliriz, çoğunlukla dışarıda yenilen yemekler ve evde micro dalga fırınlarda ısıtılarak tüketilen dondurulmuş gıdalar bu toplumların ana yemek portresidir. Daha az gelişmiş ülkeler ise çok gelişmiş ülkelere nazaran evde daha fazla yemek hazırlamakta ve bir arada daha fazla yemek yeme aktivitesi paylaşmaktadırlar.
Tabii bir de yoksulluklar, savaşlar içinde mücadele veren çok az gelişmiş
ülkelere bakmak lazım, bu ülkelerde bırakın sofra kurup yemek yemeyi
insanlar bulabildikleri bir lokma ekmek için kendilerini şanslı saymaktadır.
Yoğun iş temposu ve büyük şehirde yaşamanın verdiği zorluklar nedeniyle
aile fertlerinin tümü farklı zamanlarda ve farklı mekanlarda yemek ihtiyaçlarını
giderdikleri için aile uzun süre aynı sofrada bir araya gelmekte zorlanır
hale gelmiştir. Ailecek hep birlikte aynı sofrada yenilen yemekler
umuyoruz ki eski bir anı olarak kalmaz hafızalarımızda.
|
